Inleiding

Over het onderzoek

Het leven van de Drentse vrouw tussen 1880 en 1980

Drentse vrouwen speelden een belangrijke rol in de geschiedenis van de regio, zowel in het openbare leven als achter de schermen. Van veenarbeidsters en boerinnen tot pioniers in het onderwijs en de politiek: op verschillende manieren droegen vrouwen bij aan de ontwikkeling van Drenthe. Toch is hun verhaal vaak onderbelicht gebleven. Deze gids wil daar verandering in brengen door onderzoekers te stimuleren om de geschiedenis van Drentse vrouwen verder te onderzoeken.

De onderzoeksgids richt zich op de periode van 1880 tot 1980, een tijd waarin vrouwen aanzienlijk meer gelijkheid ten opzichte van mannen verwierven. Zo mochten zij gaan studeren, kregen zij actief stemrecht, werd de wet handelingsonbekwaamheid afgeschaft, kwam het feminisme op en werd abortus legaal. Het was een tijd vol veranderingen, die vraagt om meer onderzoek.

Deze gids is thematisch ingedeeld. Per onderwerp vind je zoek- en literatuurtips, korte biografieën van Drentse vrouwen en een overzicht van relevante archieven van zowel het Drents Archief als van andere archiefinstellingen. Voor een totaaloverzicht van archieven geordend op thema kun je het Drents Archievenoverzicht raadplegen.

De volgende onderwerpen komen in deze studiegids aan bod:

Algemene en bijzondere collecties
Onderwijs
Gezondheid en zorg
Seksualiteit
Feminisme en vrouwenemancipatie
Verenigingsleven
Vrouwen in de oorlog
Familie- en persoonsarchieven

De Maatschappij van Weldadigheid is niet opgenomen in deze gids. Wil je meer weten over vrouwen die daaraan gelinkt zijn? Bekijk dan de studiegids Koloniën van Weldadigheid en bezoek de website Alle Kolonisten.

Tip! Een belangrijk instituut op het gebied van vrouwen- en gendergeschiedenis in Nederland is Atria, het kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis. Atria heeft een uitgebreide collectie over vrouwengeschiedenis bestaande uit boeken, documentatie en objecten die je op hun collectiewebpagina kunt doorzoeken.

Over Renske van Donk

Renske van Donk behaalde in 2020 haar master geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen. Na haar studie richtte ze zich op de opvang en terugkeer van Joodse Groningers na de oorlog, wat resulteerde in een bijdrage aan het boek Lege Plekken: Groningen en zijn Joodse stadjers in en na de oorlog. Na twee jaar als coördinator bij het Oorlogs- en Verzetscentrum Groningen te hebben gewerkt, ondersteunt ze momenteel verschillende projecten bij het Drents Archief.

Literatuurtips

Algemene literatuur over Nederlandse vrouwen

Jansen, S. De omwenteling: of de eeuw van de vrouw. Amsterdam, 2022.
Kloek, E. e.a. 1001 vrouwen in de 20ste eeuw. Nijmegen, 2018.
Kloek, E. Vrouw des Huizes: Een cultuurgeschiedenis van de Hollandse Vrouw. Amsterdam, 2009.
Posthumus-van der Groot, W.H. Van moeder op dochter: De maatschappelijke positie van de vrouw in Nederland vanaf de Franse tijd. Leiden, 1948.
Jaarboek voor vrouwengeschiedenis, 1980 – 2024. Een overzicht van de inhoudsopgave van de verschenen jaarboeken is hier te vinden.

Algemene literatuur over Drentse vrouwen

Antema-Ligtenberg, H. en Jochem Mol. Vrouwen in Drenthe. Coevorden, 1989.
Hoogendijk, M. Krüderige Wieven: Drentse Vrouwen in De 20ste Eeuw. Zutphen, 1991.
Drents Vrouwenburo. Vrouwluu! Geschiedenis Van Vrouwen in Drenthe. Assen, 1989.
Noesel, van M. Brood en rozen: Vrouwenbeweging in Drenthe: Wat wilden deze vrouwen Toen en nu? Beilen, 2011.
Teunissen, M. Krachtstroom: Spraakmakende vrouwen in Drenthe. Assen, 2019.

Tip! Maak een account aan op de website van Atria en krijg toegang tot de onlinebibliotheek waar je honderden artikelen over uiteenlopende vrouwenonderwerpen kunt downloaden.

Websites

Op de website van Atria zijn veel artikelen over gender- en vrouwengeschiedenis te vinden.
Delpher is een online krantendatabase met miljoenen gedigitaliseerde teksten uit Nederlandse kranten, boeken, tijdschriften en radiobulletins die woord voor woord doorzocht kunnen worden.
Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland is een online Nederlands naslagwerk met biografieën van opmerkelijke Nederlandse vrouwen opgezet door het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis.
De website het Geheugen van Drenthe is een digitale encyclopedie over de geschiedenis van Drenthe.
Archieven.nl biedt toegang tot verschillende Nederlandse archieven en erfgoedinstellingen. Het is een handige website om in één keer door meerdere archieven van verschillende instellingen te zoeken.
Op de webpagina Resources van het Huygens Instituut zijn vele gedigitaliseerde bronnen en databases te vinden over uiteenlopende onderwerpen.
The World Wide Web Virtual Library: Women's History is een online studiegids voor vrouwengeschiedenis. Hier zijn overzichten te vinden van vrouwenhistorische archieven, bibliotheken, onderzoeksinstellingen en organisaties wereldwijd, evenals andere waardevolle informatiebronnen over vrouwengeschiedenis.
De gids Collecties vrouwengeschiedenis op het IISG geeft een overzicht van archieven die het IISG heeft aangaande vrouwengeschiedenis. Het IISG beheert een collectie op het gebied van sociaaleconomische geschiedenis.

Podcasttips

In de podcast De eeuw van de vrouw nemen schrijfster Suzanna Jansen en journalist Rachel van der Pol je mee in de ontwikkelingen van de afgelopen 100 jaar op het gebied van vrouwenemancipatie, waarbij ze ook een link leggen naar het heden.
In De Geschiedenisles die je nooit hebt gehad worden de verhalen verteld van vergeten of minder gehoorde verhalen van vrouwen uit de geschiedenis. In elke aflevering gaan publiekshistorici Agnes Cremers en Mark Bergsma in gesprek met een expert over een historische vrouw.
In de radiodocumentaire Het probleem de wereld in 50 jaar Blijf van mijn lijf onderzoekt programmamaker Christianne Alvarado de ontstaansgeschiedenis van de Blijf van mijn lijf huizen.
In de podcast Drents Archief presenteert: Jorien Renkema duik je samen met medewerkers van het Drents Archief en Qmusic-dj Jorien Renkema de archieven in om haar familiegeschiedenis te ontrafelen. De vrouwelijke lijn van stamboomonderzoek staat hierbij centraal.
In de podcast Het Dorpse Feminisme van het Drents Archief en podcastmaakster Marjolein Knol komen verschillende Drentse vrouwen en experts aan het woord, die vertellen over vrouwememancipatie in de jaren zeventig in Drenthe.

Zoekresultaten verfijnen

Voordat je aan je onderzoek begint, zijn hier enkele handige tips om je zoekresultaten te verfijnen.

De asterisk (*) vervangt 1 of meer karakters in een woord. De asterisk kan aan het begin, aan het einde of midden in een woord worden geplaatst. Zo kan de zoekopdracht *geschiedenis de volgende zoekresultaten opleveren: "vrouwengeschiedenis", "cultuurgeschiedenis" of "militaire geschiedenis". Op deze manier vergroot je je zoekopdracht en vind je meer relevante resultaten.
Met het procententeken (%) kun je in genealogische zoekmachines zoeken op een beroep. De zoekopdracht %dienstbode geeft bijvoorbeeld als resultaat vrouwen en mannen die als dienstbode werkten.
Boolean Search is een techniek waarmee je zoekmachines helpt om de resultaten van jouw zoekopdracht beter af te bakenen. Je kunt gebruikmaken van verschillende termen gecombineerd met standaard operatoren zoals “AND”, “OR” en “NOT”. Bijvoorbeeld:
- De zoekterm Aletta AND Jacobs levert resultaten op die beide woorden bevatten;
- De zoekterm Aletta OR Jacobs levert resultaten op die ten minste 1 van de 2 termen bevat (ook zonder het woordje “OR”);
- De zoekterm Aletta NOT Jacobs levert zoekresultaten op die het woord Aletta bevatten maar niet het woord Jacobs;
- De zoekterm *red* levert resultaten op die tenminste het woord red bevatten (Sophie Redmond, Frederike van Uildriks);
- Maak je gebruik van aanhalingstekens, dan krijg je zoekresultaten die precies die karakters bevatten (handig voor bijv. boektitels);
- Let op! Niet alle zoekmachines ondersteunen Boolean Search.
Zoek naar gerelateerde termen. Probeer synoniemen of gerelateerde termen als je niet de gewenste resultaten vindt. Bijvoorbeeld, naast “emancipatie” kun je ook “gendergelijkheid” proberen.