3. Erfgoedfunctie

In verband met veranderende privacywetgeving werd het per 1 maart 2024 verplicht om een cookiemelding op de website van het Drents Archief te plaatsen. Wanneer websitebezoekers deze melding weigeren, worden zij niet meegenomen in de data die wordt verzameld via Google Analytics. Met als gevolg dat hier een daling te zien is. Dit is ook terug te zien in de websites alledrenten.nl, allekolonisten.nl en geheugenvandrenthe.nl.  

Ook dit jaar zagen we op 2 januari een piek in het aantal websites bezoekers, te danken aan Openbaarheidsdag. Opvallend is een toename in het website-bezoeken op 18 juli. Vermoedelijk te danken aan het digitaliseren en online raadpleegbaar maken van faillissementszaken en vonnissen tot 1929. 

De nieuwsbrief van het Drents Archief, gericht aan publiek, wordt goed gelezen. De open rate (abonnees die de nieuwsbrief openen) ligt boven de 50%. Daarnaast zien we in de statistieken dat de click-rate en reading time hoog is; men leest tot het laatste item, terug te zien aan het klikgedrag op de URL's.  

Dit jaar zijn we definitief overgestapt op de nieuwe zoekmachine, en daarmee is de oude alledrenten.nl offline gegaan. Alle bronnen zijn succesvol overgezet en op een enkele opmerking na is de overgang soepel verlopen. Een grote verbetering ten opzichte van de oude zoekmachine is de eenvoudige mogelijkheid om nieuwe bronnen toe te voegen of correcties in de database aan te brengen. Elke maandagochtend nemen twee vrijwilligers de binnengekomen opmerkingen door om de database zo nauwkeurig mogelijk te houden. 

Verschillende thuisvrijwilligers zijn hard aan het werk in het online plaatsen van openbare akten van de burgerlijke stand. Op het gebied van huwelijken zijn alle openbare huwelijksakten tot en met 1948 geïndiceerd en online gezet. Voor geboorteakten stopt het voorlopig bij 1922, omdat er geen scans meer beschikbaar zijn. En wat betreft overlijdensakten zijn op enkele gemeenten na alle akten tot en met 1970 op naam doorzoekbaar. Het doel is om elk jaar op openbaarheidsdag (de eerste dag van het nieuwe jaar) alle openbare akten van de burgerlijke stand online te hebben met de juiste metadata. 

Op onze sociale mediakanalen zet de groei door. Uitzondering is het medium X (voorheen Twitter) waarvan is besloten hiermee te stoppen. De best scorende post in 2024 is voor het eerst een foto geweest, van een groep reizigers. Daarnaast valt op dat populaire video's langer publiek blijven trekken. Ook archief-inhoudelijke content scoort goed. Een voorbeeld hiervan is het bezoek van de Koninklijke Bibliotheek (Digital Nomads) en het publiceren van het resultaat: een van de oudste middeleeuwse handschriften van het Drents Archief is online te bekijken.  
 
We kunnen terugkijken op een aantal mooie persmomenten in 2024. Te beginnen met Openbaarheidsdag, waarbij het item van RTV Drenthe met daarin onze archivaris, te zien is geweest in het NOS journaal. Ook zijn er uitzendingen geweest van Verborgen Verleden en De Erfgenaam. Beide leveren zowel online als offline veel positieve reacties op. Dankzij een nauwe samenwerking tussen de NOS en regionale omroepen, is het slavernijonderzoek ook landelijk onder de aandacht gebracht.  
 
Ook regionaal is het Drents Archief goed vertegenwoordig. Wekelijks is er een item in het radioprogramma Koffie en Keuvelen van RTV Drenthe. Vooral onderwerpen uit de jaren zeventig leveren vaak leuke anekdotes op. Regelmatig waren we te horen in Drenthe Toen, Radio Aa en Hunze en Omroep Assen. Ook het Dagblad van het Noorden weet het Drents Archief goed te vinden met een aantal publicaties en de wekelijkse filmrubriek. En niet onbelangrijk: de wekelijkse huis-aan-huisbladen plaatsen regelmatig activiteiten en nieuws van het Drents Archief.  
 
Dit jaar publiceerde het Drentse Archief twee podcasts. In januari maakte podcastmaker Marjolein Knol de podcast Arme familie, rijke geschiedenis. In drie afleveringen werden de aangrijpende familieverhalen van drie nazaten van kolonisten verteld. Daarnaast kwam in het najaar de eerste aflevering van de podcast Drents Archief presenteert... uit, gemaakt door Reinout Meijer. Hier werd, met hulp van het Drents Archief, de familiegeschiedenis van de Drentse Qmusic-dj Jorien Renkema ontrafeld. Dit gebeurde door te zoeken via haar vrouwelijke lijn. Beide podcasts hadden tot doel mensen te stimuleren om zelf onderzoek te doen naar hun familiegeschiedenis. 

De behoefte aan informatie van het Drents Archief blijft onverminderd. Wat direct in het oog springt, in 2024 is een stijging van bijna 36% bij bezoekers die fysiek onderzoek in het archief komen doen. Een mogelijke verklaring hiervoor is het uitgebreide archiefonderzoek dat voor de projecten Maagies en Vrouwluu en het Drentse slavernijverleden is gedaan. Ook het aantal aanvragen is gestegen, net als het aantal inlichtingen die via diverse kanalen werden verstrekt. Alleen het aantal bezoekers van de Digilounge laat een daling zien. Dit heeft echter weinig te maken met bezoekers die komen voor een bouwdossier, een spreekuur of de beeldbank. De daling zit vooral bij de losse bezoeken, zoals dagjesmensen die komen voor een film of Bartje.  

In 2024 organiseerden we opnieuw de wekelijkse helpdesks rond onderwerpen zoals de Tweede Wereldoorlog, Bewoningsgeschiedenis en het Kadaster. Deze helpdesks voorzien in een behoefte en worden goed bezocht. Er is een stijging in het aantal bezoekers: van 1.253 bezoekers in 2023 naar 1.463 bezoekers in 2024.  

Het lenen van boeken uit de wetenschappelijke bibliotheek is ten opzichte van vorig jaar met 256 uitleningen gestegen. Daarnaast zijn er 512 nieuwe boeken toegevoegd aan de collectie. 

In de top 12 van de meest aangevraagde archiefstukken zijn het vooral de bouwdossiers van de gemeente Assen die veel worden opgevraagd door particulieren, makelaars en aannemers, vaak in verband met (ver)bouw of aankoop van een woning. Ook is het dit jaar opvallend dat twee collecties met informatie over de Tweede Wereldoorlog populair zijn. Voor de rest zien we bekende archieven terugkeren, met één uitzondering: de collectie van Bontekoe (ontwerper van gemeentewapens), die dit jaar een opvallende plek in de lijst heeft ingenomen. Dit komt doordat dit archief veelvuldig is geraadpleegd door een onderzoeker, die veel heraldische stukken uit deze collectie heeft aangevraagd. 

In verband met een vochtprobleem in onze educatiekelder zijn enkele lesprogramma’s tijdelijk aangepast zodat ze op een andere locatie in ons gebouw konden worden aangeboden. Desondanks kon niet worden voorkomen dat sommige groepen moesten worden verplaatst naar het voorjaar van 2025.  

In de vrijgekomen tijd kon worden gewerkt aan vernieuwde programma’s, zoals Escaperoom Vrijheid en Maak het en Kraak het. Dit laatste programma met daarin een route die de leerlingen moeten lopen wordt nu ook aangeboden in de dorpen Rolde, Gieten, Gieterveen en Anloo. 

Voor het project Drentse soldaten in de Grande Armee is een nieuwe les ontwikkeld, getest en enthousiast door de leerlingen ontvangen. 

Kennissessies en lezingen 

De kennissessie voor historische verenigingen over het CABR-archief die we samen met het Nationaal Archief organiseerden trok een volle zaal. De bijeenkomst was informatief en er was veel ruimte voor discussie en nuance. In het voorjaar boden we voor de historische verengingen een sessie over fotocollecties en auteursrechten. 
In het kader van Gekleurd Grijs boden we een workshop genealogie voor senioren aan. Voor de workshop genealogie in het najaar was zoveel belangstelling dat we die in de maanden daarna nog twee keer hebben herhaald. Ook tijdens de Dag van de Drentse Familiegeschiedenis en in de Maand van de Geschiedenis stonden kennissessies op het programma, zoals workshops over archiefonderzoek in de archieven van de Schultengerechten en de Etstoel en een kennissessie over de restauratie van archiefstukken. 

Dag van de Drentse Familiegeschiedenis 

Met lezingen, workshops, rondleidingen en een tentoonstelling hebben we op 27 januari 2024 de (Drentse) vrouw in de schijnwerpers gezet. De dag trok 266 deelnemers, met name nieuwe bezoekers. De gebruikelijke bezoeker aan zo'n dag is (vaak) man en 60-plus. Dit jaar zagen we een ander beeld. Een kleine tachtig procent van de bezoekers was vrouw en een kwart van de bezoekers was 45 jaar of jonger. De deelnemers waardeerden de dag met een rapportcijfer 8,6.    

Open Joodse Huizen 

Op 4 mei organiseerden we twee aansprekende herdenkingen in samenwerking met de landelijke organisatie van Open Joodse Huizen - Huizen van Verzet. De Joodse Ephraim Behr en de families Mathijsse en Vos werden herdacht. Ook werden rondleidingen gegeven door de stadsgidsen van de Asser Historische Vereniging door Joods Assen en draaiden er films in de Studio van het Drents Archief. In totaal bezochten 277 mensen Open Joodse Huizen. 

TT Film 

Eenmalig mochten we in de TT-week de exclusieve beelden van het Honda racing team uit 1961 vertonen. Vanwege auteursrechten kon dit alleen in het Drents Archief. Dit zorgde voor veel interesse van het publiek. Publiek kwam uit het hele land of waren zelfs persoonlijk bij de race van 1961 aanwezig geweest. In totaal trok de film 209 bezoekers. 

Actie Niet Weggooien 

Op 15 augustus 1945 kwam de Tweede Wereldoorlog officieel ten einde. Dit jaar deden wij op die datum mee aan de landelijke ‘Actie Niet Weggooien!’, met als doel oorlogsdocumenten die op zolder liggen te kunnen bewaren voor de toekomst. Experts van het Drents Archief en het Drents Museum zaten klaar om objecten en documenten te bekijken. We richtten ons dit jaar op de naoorlogse periode tot 1950. De meest in het oog springende aanwinsten waren twee plakboeken van een man die in de oorlog tewerkgesteld was in een Duitse vliegtuigfabriek in Wittenberg bij Berlijn. Ook na de actiedag namen mensen nog contact met ons op over bijzondere documenten uit de oorlog.  

Koloniën van Weldadigheid: cursus en kolonistendag 

De belangstelling voor voorouders in de Maatschappij van Weldadigheid blijft onverminderd groot. Niet alleen in het Drents Archief, maar ook bij het Nationaal Gevangenismuseum en Museum De Proefkolonie stellen bezoekers vragen over de kolonisten en hun levensgeschiedenis. Voor twintig vrijwilligers en medewerkers van het Gevangenismuseum organiseerden we daarom een cursus, zodat ze bezoekers makkelijker op weg kunnen helpen bij onderzoek naar voorouders in Veenhuizen. In Museum De Proefkolonie zetten we ruim tweehonderd deelnemers op het spoor van hun voorouders tijdens de Kolonistendag in oktober.  

Open Monumentendag Assen 

In de Gouverneurstuin werden volop herinneringen aan het Jeugdverkeerspark begin jaren zestig opgehaald, terwijl de kinderen in trapautootjes mochten rijden. Het Drents Archief zorgde voor een fototentoonstelling rondom de oude muziekkoepel en we waren aanwezig met een quiz en informatiestand. Meer dan 4.000 volwassenen en kinderen bezochten deze dag die georganiseerd werd in samenwerking met de Asser Historische Vereniging, het Drents Museum, Gemeente Assen en andere partners. 

Oktober Kindermaand en Opa- en Omadagen 

Oktober Kindermaand stond dit jaar in het teken van de brand in het middeleeuwse klooster Maria in Campis. Hoe blus je een brand in een tijd zonder brandblussers en brandweerwagens? Ruim 90 kinderen en (groot)ouders gingen aan de slag met de (interactieve) opdrachten. 

Tijdens de Opa- en omadagen in de herfstvakantie doken kinderen en grootouders in het leven van de vooraanstaande familie Van Lier. Op drie verschillende locaties organiseerden het Drents Archief, Drents Museum en Het Drentse Landschap spannende activiteiten. 

Maand van de Geschiedenis 

Het Drents Archief is spin-off van de landelijke Maand van de Geschiedenis in oktober. Dat wil zeggen dat we erfgoedpartners in de provincie enthousiasmeren om in oktober een geschiedenisactiviteit te organiseren rondom het landelijke thema. Dit jaar was dat: Echt Nep. Onze activiteiten werd goed bezocht, zoals de lezing over archeologische vervalsingen en over de restauratie van archiefstukken (hoe ver ga je met een restauratie of reconstructie van oude documenten?). Vanwege de grote belangstelling programmeerden we een extra voorstelling van de theatrale griezeltocht door Assen. De verhalen waren gebaseerd op historisch onderzoek in onze archieven.

Maagies en Vrouwlu

In 2024 is historica Renske van Donk aangesteld om in onze bronnen onderzoek te doen naar het leven van de Drentse vrouw tussen 1880 en 1980. Op basis van dit onderzoek wordt een onderzoeksgids samengesteld. Deze wordt in 2025 gepubliceerd. Door het jaar heen hebben verschillende activiteiten plaatsgevonden rondom het thema Maagies en Vrouwlu. Zo stond de Dag van de Drentse Familiegeschiedenis in het teken van genealogisch onderzoek doen via de vrouwelijke lijn. Hier kon het publiek deelnemen aan tien workshops, lezingen en rondleidingen. Ook is er een foto-expositie geweest met indrukwekkende foto's van en gemaakt door vrouwen. Hier is ook een online versie van gemaakt, met aanvullende beelden en bijzondere verhalen. Daarnaast waren in Podium Zuidhaege beelden te zien van Geesina Carsten (1863-1937) een pionier op het gebied van landschapsfotografie. Online is het project ook groots gedeeld. Met een wekelijkse rubriek op sociale media over de Drentse vrouw heeft het project ook online veel aandacht gekregen.  

De grootste publieksactiviteit vond plaats in september: Drents Archief presenteert... met Qmusic dj Jorien Renkema. Door haar familiegeschiedenis via de vrouwelijke lijn te onderzoeken hebben we verhalen kunnen ontdekken die anders niet gevonden konden worden. Dit is gepresenteerd in de Studio van het Drents Archief. Het CBG Centrum voor Familiegeschiedenis was hierbij uitgenodigd om een kijkje achter de schermen te geven van het onderzoek dat zij doen voor Verborgen Verleden. Het onderzoek en de onthullingen aan Jorien, zijn opgenomen, waarna hier een podcast van is gemaakt. 

Onderzoek naar het Drentse slavernijverleden

Het afgelopen jaar is door een onderzoeker en een stagiaire van de Rijksuniversiteit Groningen onderzoek gedaan naar sporen van het slavernijverleden in het Drents Archief. Daarbij zijn diverse bronnen gevonden, bijvoorbeeld van eigenaren van aandelen in plantages, maar ook correspondentie over de afschaffing van slavernij of juist beargumentering om dat niet te doen. Het onderzoek had tot doel om verder onderzoek te faciliteren en te vergemakkelijken door in een onderzoeksrapport en onderzoeksgids de resultaten, zoektips, hulpbronnen en steekwoordenlijsten te presenteren. Tevens zijn in 2024 enkele blogs verschenen waar sommige vondsten nader werden toegelicht. 

Drentse soldaten in de Grande Armée

In 2024 is de documentaire door Chronoscoop film en Garage TDI afgerond, het resulataat van enkele jaren werk. Er is een educatieprogramma ontworpen in samenwerking met Garage TDI en middels een try out getoetst met een klas van een middelbare school. Daarmee zijn twee belangrijke onderdelen van dit project afgerond. Ook de historische uitgave door Prof. Dr. Hans van Koningsbrugge over dit onderwerp is nagenoeg voltooid. In 2025 worden alle resultaten tijdens een feestelijke bijeenkomst in DNK gepresenteerd samen met Garage TDI, Chronoscoop Film, Hans van Koningsbrugge en het Musée de l’Armée. 

Geheugen van Drenthe

In 2024 is verder gewerkt aan de vernieuwing van de website geheugenvandrenthe.nl tot een veelomvattend erfgoedplatform van Drenthe. Dit project is een mooi voorbeeld van erfgoedparticipatie, waarvoor behalve financiële steun van de provincie ook subsidie via OPEN (Organisatie Provinciale Erfgoedinstellingen Nederland) is verkregen. Er zijn pilots uitgevoerd met drie historische verenigingen: de Asser Historische Vereniging, de Drentse Historische Vereniging en de Historische vereniging der gemeente Gasselte Op’t Spoor. Doel van de pilots was om te komen tot een nieuwe goed functionerende oplossing voor een collectiebeheersysteem en online presentatie van de tijdschriften van alle Drentse historische verenigingen. Het gehele proces van aansluiten (technisch en contractueel) en presenteren is doorlopen. Resultaat is dat het nieuwe erfgoedplatform in 2025 in gebruik kan worden genomen. Aan het einde van het verslagjaar waren al enkele collecties van de drie historische verenigingen beschikbaar in de nieuwe oplossing. 

Archief Wil Schackmann

Met dit project zijn acties ondernomen om het archief van Wil Schackmann over de koloniën van Weldadigheid veilig te stellen. Zo is er een koppeling gemaakt naar het beeldmateriaal van de Maatschappij van Weldadigheid via allekolonisten.nl zodat iedereen makkelijk het bijbehorende beeldmateriaal kan vinden. Tevens is er een podcastserie opgenomen over de verhalen van bewoners van de koloniën van weldadigheid uit vooral de eerste helft van de negentiende eeuw. In de podcastserie ‘Arme familie, rijke geschiedenis’ nemen we de luisteraar mee in het onderzoek van Age, Mirjam en Theo die op zoek naar hun familie ontdekten dat hun voorouders in de Maatschappij van Weldadigheid zaten. Ze zochten uit wie zij waren, wat ze deden en waarom ze daar terecht zijn gekomen. In de podcastserie geven we tips en trucs om zelf te gaan zoeken in deze rijke bronnen over onze arme voorouders. Wil Schackmann geeft in elke aflevering een toelichting.  

Er is een publieksevenement georganiseerd aansluitend bij de maand van de geschiedenis en er is onderzocht of wij de stukken van de tuchtraad van de Maatschappij van Weldadigheid met een externe partij konden digitaliseren en vervolgens ontsluiten. Helaas bleek dit een te kostbare oplossing en hebben we besloten dit nu mee te nemen in één van onze indiceertrajecten met hulp van vrijwilligers. 

Met de Koninklijke Bibliotheek is overlegd over het archiveren van de website van Wil Schackmann. De KB archiveert deze website, daarmee leek dit onderdeel van het project niet door het Drents Archief uitgevoerd te hoeven worden. De KB stelt de website echter niet online beschikbaar. Aangezien dit Drentse informatie betreft hebben wij besloten de website ook bij Drents Archief te bewaren. In 2025 wordt onderzocht of de website in het e-depot kan worden opgenomen. 

Badan Persatuan

Het beschrijven van het archief van Badan Persatuan is in 2024 afgerond. In december is de Nederlandse én Maleise versie van de inventaris gepresenteerd aan de stuurgroep, bestaande uit oud-bestuursleden van deze Molukse belangenorganisatie. In het eerste kwartaal van 2025 komen zij met een reactie. In 2024 is tevens begonnen met het project PIED, waarbij Nederlands-Indië collecties nader toegankelijk worden gemaakt. Naast Badan Persatuan hebben wij meerdere archieven waarin stukken aanwezig zijn met betrekking tot de voormalige kolonie. De werkzaamheden betreffen het maken van vertalingen en het toevoegen van tweetalige trefwoorden. Het project wordt medio voorjaar 2025 afgerond. 

Vernieuwing educatieruimte

Voor het vernieuwen van de educatieruimte hebben wij diverse partijen gevraagd een aanbieding te doen voor de fysieke inrichting en het vernieuwen van de software in gebruik voor de diverse educatieprogramma’s. Voor de fysieke inrichting is gekozen voor een modulair ontwerp van InOntwerp uit Assen. Voor de software is gekozen voor het voorstel van X-Interactive uit Emmen waar ook een samenwerking met NHL Stenden onderdeel van uitmaakt. Nadat er duidelijkheid is over de mogelijkheden voor gebruik van de educatiekelder zal hier in 2025 een vervolg aan worden gegeven. 

80 jaar vrijheid

In 2025 wordt in heel Drenthe in de periode februari tot en met mei 80 jaar vrijheid gevierd met een uitgebreid en divers programma. Hiervoor zijn in 2024 plannen gemaakt en voorbereidingen gedaan. Voor dit programma bestaande uit HOVO hoorlezingen, interviews, activiteiten op diverse locaties en rondleidingen in het depot hebben wij subsidie verkregen van de Provincie Drenthe. Er lopen nog aanvullende subsidieverzoeken. 

Digitale Transformatie/MS365 en AFAS 

In samenwerking met Het Drentse Landschap is dit jaar een veranderplan voor Microsoft 365 (MS365) gepresenteerd. Alle medewerkers moeten geïnformeerd en getraind worden in de verandering die het Cloud-werken met zich meebrengt. Een werkgroep, bestaande uit een afvaardiging uit beide organisaties, is aan de slag gegaan met drie essentiële onderwerpen: Agendabeheer, Bestandsbeheer en (Interne) Communicatie. Ook is een Governance-document opgesteld. In het volgende jaar volgt de implementatie.