5 Leefomstandigheden

Al vanaf eind jaren dertig zijn sommige levensmiddelen maar mondjesmaat te krijgen. Om hamsteren tegen te gaan en de kleine hoeveelheid die er nog is toch eerlijk te verdelen onder de bevolking, wordt er gewerkt met distributiebonnen. Tijdens de bezetting worden de tekorten alleen maar groter. Door blokkades veroorzaakt door geallieerden, de bezetter en de spoorwegstaking in 1944, is het bijna onmogelijk om goederen in te voeren. Iedere Nederlander krijgt daarom een stamkaart waarmee bonnen kunnen worden opgehaald. In juni 1940 komen producten als koffie, thee, boter, benzine en kolen al op de bon. In het laatste oorlogsjaar zijn de tekorten groter dan ooit. Bewoners uit grote steden gaan naar het platteland om kostbare spullen zoals sieraden en linnengoed te ruilen voor eten. Kerken zorgen ervoor dat ondervoede kinderen worden ondergebracht bij boerengezinnen om aan te sterken. Er gaan geruchten dat na de bevrijding alles gereed is om hulp te bieden. In Amerika zouden grote voorraden klaar staan die alleen nog maar hoeven te worden verscheept.

Brandstof

Naast een tekort aan voedsel is er na de oorlog ook sprake van een tekort aan brandstof. Zo ook bij Tjeerd Geertsema. Hij besluit hout te halen in het Asserbos, zodat hij eten kan koken voor zijn gezin. Hij heeft hiervoor geen vergunning en wordt opgepakt zodra hij door de rechercheur Siemen Wiersma wordt betrapt. In het proces-verbaal, dat te vinden is in het Drents Archief, is te lezen dat het hout en de gebruikte gereedschappen in beslag worden genomen.

Na de oorlog is er sprake van een enorme inflatie in Nederland met stijgende prijzen voor levensmiddelen tot gevolg. Zo stijgt de prijs van bier van 11 cent naar 19 cent en de prijs van blikgroenten zelfs van 25 naar 80 cent. De stijgende prijzen in combinatie met het rantsoen opgelegd door het bonnensysteem werkt een uitgebreide zwarte handel in de hand. Deze handel is tijdens de bezetting ontstaan uit een daad van verzet, maar blijft ook na de oorlog in stand. De geallieerde bevrijders zorgen er onder andere voor dat bepaalde goederen zeer populair worden onder de Nederlanders, zoals tabak. Al tijdens de bezetting verbouwen enkele Nederlanders dit zelf, maar dit is van een slechtere kwaliteit dan men gewend is. Met de komst van de bevrijders zijn er eindelijk weer sigaretten te koop, mits je een goede deal kan sluiten. Uit archiefmateriaal van het Militair Gezag in Drenthe blijkt dat zij hun handen vol hebben aan het bestrijden van de zwarte handel die hun rantsoeneringssysteem ondermijnt.

In een proces-verbaal, te vinden in het Drents Archief, is het verhaal van Kars Breider te lezen. Op 3 juli fietst hij van Stadskanaal naar het woonwagenkamp in Emmen om een horloge te ruilen tegen twaalf flessen vruchtenwijn. Vervolgens fietst hij naar Borger. Hier vraagt hij een kennis, Aaltje Almoes, om met hem verder te fietsen, omdat hij bang is dat zijn fietstassen zullen scheuren. In ruil hiervoor belooft hij haar ‘wat koffie en suiker’.  Samen fietsen ze naar Assen, waar Kars bij de Canadezen drie flessen wijn tegen 200 sigaretten en één fles vruchtenwijn tegen wat suiker en koffie ruilt. Met volle fietstassen fietsen Kars en Aaltje weer weg. Onderweg komen ze twee politieagenten tegen. Wanneer zij een fles wijn uit de fietstas van Kars zien steken en de bolle boodschappentas aan het stuur van Aaltje zien hangen, houden ze de twee staande. In het proces-verbaal is te lezen dat Kars verklaart de flessen wijn te hebben gekocht omdat hij en zijn vrouw binnenkort twintig jaar getrouwd zouden zijn. Het feest zal echter zonder wijn moeten worden gevierd, want de goederen die Kars heeft geruild worden ingenomen.

Distributiebonnen: Het bonnensysteem is een maatregel en wordt ingevoerd om schaarse goederen eerlijk over de bevolking te verdelen. 

Inflatie: Waardevermindering van het geld. 

Stamkaart: Identiteitskaart waarop de persoonlijke gegevens van de eigenaar stonden. Op vertoon van deze kaart kreeg je het aantal distributie bonnen waarop je recht had.