Introductie
Het is de nacht van 13 april 1945. Jannie de Jonge, verpleegster in opleiding in het Wilhelmina Ziekenhuis in Assen, heeft nachtdienst. Net als alle andere inwoners van Assen zit ze al dagenlang in spanning. Die nacht hoort ze geweervuur steeds dichterbij komen, de geallieerden zijn in aantocht. Het zuiden van Drenthe is al een aantal dagen bevrijd, het kan nu toch echt niet lang meer duren, denkt Jannie.
Jannie is inwonend verpleegster en moet na haar nachtdienst eigenlijk gaan slapen. Maar de spanning is te groot. Samen met een aantal andere verpleegsters wacht ze op het verlossende bericht. Om tien uur ‘s ochtends is het dan eindelijk zo ver: alle Duitsers zijn uit Assen verdreven! Als ze hoort dat de Canadezen op de Brink zijn en dat er feest wordt gevierd, bedenkt ze zich geen moment. Samen met haar collega’s knijpt ze er tussenuit. Wel voorzichtig, want hoofdzuster Keur mag er niet achter komen dat ze zomaar weg zijn gegaan. Maar dit mag ze niet missen. De bevrijding is eindelijk gekomen, het is feest!
Het feest van de bevrijding
De bevrijding van Drenthe verloopt moeizaam. In de nacht van 7 op 8 april worden ruim zevenhonderd Franse parachutisten boven Drenthe gedropt. Op de grond rukken de Canadezen, Polen en Belgen vanaf 6 april op, totdat op 14 april geheel Drenthe is bevrijd. De bevrijders worden op veel plekken enthousiast begroet.
Bekijk foto's van de bevrijding van Drenthe
-
Eelderwolde
Canadezen tijdens hun zegetocht door Eelderwolde, 13 april 1945. Collectie Ol Eel, Drents Archief
-
Roden
Een toespraak van burgemeester Bloemers van Roden vanuit de muziekkoepel op de Brink tijdens de optocht ter gelegenheid van de bevrijding 1945. Collectie Historische Vereniging Roon, Drents Archief
-
Eelderwolde
De Canadezen kregen tulpen aangeboden van de bevolking op Eelderwolde, 13 april 1945. Collectie Ol Eel, Drents Archief
-
Paterswolde
De Canadezen worden door het publiek begroet in Paterswolde, 13 april 1945. Collectie Ol Eel, Drents Archief
-
Paterswolde
Dolblij juichten het publiek de Canadezen toe in Paterswolde, 13 april 1945. Collectie Ol Eel, Drents Archief
-
Assen
Dolblij juichten het publiek de Canadezen toe in Paterswolde, 13 april 1945. Collectie Ol Eel, Drents Archief
-
Rolde
Canadezen in de Hoofdstraat te Rolde tijdens de bevrijding, 12 april 1945. Collectie RHG Rolde, Drents Archief
-
Valthe
Poolse bevrijders in Valthe tijdens de bevrijding, 12 april 1945. Collectie gemeente Odoorn, Drents Archief.
-
Hoogeveen
Een wagen met Joodse onderduikers rijdt kort na de bevrijding door de Hoofdstraat te Hoogeveen, 11 april 1945. Collectie De Verhalenwerf, Drents Archief
-
Hoogeveen
Tankvoertuig en groot aantal personen op de hoek van de Hoofdstraat en de Raadhuisstraat tijdens bevrijding van Hoogeveen, 11 april 1945. Collectie De Verhalenwerf, Drents Archief
Was het wel feest?
Zowel geallieerden als de inwoners van Drenthe vieren uitbundig feest. De Nederlandse vlag wordt weer gehesen! Maar de weken na de bevrijding brengen nieuwe vraagstukken met zich mee. Het is niet alleen een periode van feest, chocolade en sigaretten. Om orde op zaken te stellen en van alles te regelen is het Militair Gezag (MG) ingesteld. Ondanks de feestvreugde, begint het hier en daar te wringen.
In de komende weken nemen we je in deze blog-serie De paradox van de vrijheid mee in de acht weken na de bevrijding in Drenthe. Deze periode was niet alleen een tijd van feest en opluchting, maar ook van onrust en chaos. Met welke problemen kregen de Drenten maken? Betekende de bevrijding ook altijd vrijheid? In de blogs lees je hoe verschillende inwoners van Drenthe de periode na de bevrijding hebben ervaren.
De weken na de bevrijding
De komende weken nemen we je mee in een verhalenreeks over de periode na de bevrijding van Drenthe. Verhalen over onder andere Canadezen, kinderen van collaborateurs, de leefomstandigheden, en de onzekere tijden. Van ieder verhaal zijn archiefstukken te vinden in het Drents Archief. Zoals een dagboek, brieven, foto's, een proces verbaal, noem maar op. Je leert een aantal personen kennen die in Drenthe woonden of verbleven en je leest over hun ervaringen na de bevrijding. Want was het wel zo'n feest?
De keerzijde van gerechtigheid - Antje Buursma
Het verhaal van de 17-jarige Antje Buursma, dochter van NSB'er Tunnis Buursma. Omdat haar vader tijdens de oorlog met de Duitsers collaboreert, wordt ze na de bevrijding naar kamp Westerbork gestuurd. Hier leeft ze, net als veel andere kinderen, onder erbarmelijke omstandigheden.
Bewegingsvrijheid - Aaltje Tijmes
De familie Tijmes is eigenaar van een groot melkventbedrijf in Klazienaveen dat door de nieuwe regels van het Militair Gezag niet op tijd melk kan afleveren bij de klanten. Aaltje maakt zich zorgen over de gezinnen met kleine kinderen die niet voldoende melk krijgen. Daarom klimt ze in de pen en schrijft een brief aan het Militair Gezag.
Een onzekere tijd - Ben Boers
In dit blog vertellen we het verhaal van de 11-jarige Ben Boers. Hij is in de oorlog als hongervluchteling in Drenthe terechtgekomen. Ben is natuurlijk blij dat de oorlog is afgelopen, maar hij moet, net als veel anderen, nog weken wachten tot hij weer naar huis mag.
Leefomstandigheden - Tjeerd Geertsema
Er is een groot tekort aan voedsel en brandstof. Dit raakt ook de Drentse bevolking. Een paar weken na de bevrijding gaat Tjeerd Geertsema hout hakken in het Asserbos, zodat hij een vuurtje kan maken om eten te koken. Maar hij heeft hiervoor geen vergunning en wordt opgepakt.
De Canadese ‘helden’ - Jitske
Na de bevrijding verblijven de Canadezen enkele maanden in Drenthe. Dat is niet voor iedereen een feest. Jitske uit Assen raakt vlak na de bevrijding zwanger van een Canadese militair. Ze ondergaat een abortus, een illegale, en bovendien levensgevaarlijke behandeling.
De terugkeer van de Joodse bevolking - Aron Leip
We vertellen het verhaal van de Joodse Aron Leip, een antiekhandelaar uit Assen. Zijn vrouw wordt tijdens de oorlog vermoord, zijn zoon en hij overleven de oorlog wel. Als ze terugkeren in Assen, wacht hen geen warm welkom; al hun bezittingen zijn verdwenen.
BINNENKORT | Een blik vooruit
In het laatste blog gaan we nog één keer in op alle verhalen die de voorgaande weken voorbij zijn gekomen. Al deze verhalen spelen zich af in de acht weken na de bevrijding van Drenthe, maar wat gebeurt er na die tijd? Het duurt bijvoorbeeld nog erg lang totdat de voedselvoorzieningen in het land weer op peil zijn en kinderen van collaborateurs hebben nog lange tijd last van de daden van hun ouders.
Bronvermelding
De bovenstaande informatie is voor een groot deel afkomstig uit archiefmaterialen van het Drents Archief. Verder is de volgende literatuur geraadpleegd:
- Bernd Otter, “Iconische foto van Asser bevrijding kostte Jannie een week nachtdienst,” in Dagblad van het Noorden
- D.C.L Schoonoord. “Militair gezag in Nederland, 1944-1946.” Militaire Spectator 179, nr. 5 (2010): 265-276.
- Hein Bollen en Paul Vroemen. Canadezen in actie. Nederland najaar ‘44- voorjaar ’46. Terra, 1995.
- Johan Brand de Boer en Willem Jonkman. Militair Gezag in Groningen. Assen: van Gorcum, 1990.
Begrippenlijst
Collaborateurs: Mensen die tijdens de Tweede Wereldoorlog met de Duitse bezetter samenwerkten.
Geallieerden: Een bondgenootschap tussen verschillende landen die tegen Nazi-Duitsland vochten. In de bevrijding van Drenthe speelden voornamelijk Canadezen, Fransen en Polen een grote rol.
Militair Gezag (MG): Een door de Nederlandse regering in Londen in 1944 gecreëerde instantie, die tot taak had de voorheen door de Duitsers bezette gebieden als militaire gezagsdragers op te treden.
Nationaal Socialistische Beweging (NSB): De NSB was een politieke partij en werd opgericht in 1931. De partij huldigde de ideologie van het Nationaalsocialisme en aan het eind van de jaren sympathiseerde openlijk met Hitler.
Wederopbouw: De periode na de Tweede Wereldoorlog wanneer Nederland opnieuw moest worden opgebouwd.