3. Erfgoedfunctie

Het aantal bezoekers op de website van het Drents Archief is in 2023 gestegen ten opzichte van het jaar ervoor. In het aantal sessies is een stijging van 21% te zien. Dit is te verklaren door specifieke content voor het publiek in de vorm van een blog en het doorverwijzen naar de website vanuit socials. Globaal zien we een grotere interesse voor genealogie, wat tevens terug te zien is bij Dienstverlening. Ook via wiewaswie.nl is onze genealogische database te raadplegen, het aantal sessies bleef daar stabiel. Alledrenten.nl zette in 2022 een daling in maar laat in 2023 weer een lichte stijging zien van 5%. De meest opvallende stijging is echter die van allekolonisten.nl met maar liefst 53% meer bezoekers. We zagen hier twee opvallende piekmomenten: in augustus en november. De voorstellingenreeks van Het Pauperparadijs in de zomerperiode droeg daar mogelijk aan bij. Ook in november steeg het aantal bezoekers. Dit is te verklaren door de schenking van het archief van de Maatschappij van Weldadigheid. De website geheugenvandrenthe.nl laat een daling zien van 12%. 

Dit jaar namen zowel het aantal sessies, bezoekers als paginaweergaven op drentsarchief.nl fors toe. 7% van het aantal websitebezoekers kwam binnen via betaalde campagnes (Google Grants). In 2022 was dit 3%. Dit betekent dat 7% van de websitebezoekers via advertenties op onze website terecht zijn gekomen.

Akten burgerlijke stand online beschikbaar 

Met een team van acht enthousiaste (thuis)vrijwilligers is er flink doorgewerkt om de achterstand in het online plaatsen van openbare akten van de burgerlijke stand weg te werken. Elke akte wordt zorgvuldig gelezen en de belangrijkste metadata zoals achternaam, voornaam, en woonplaats worden nauwkeurig overgenomen. In onze genealogische zoekmachine zijn de huwelijksakten van de 34 voormalige Drentse gemeenten bijgewerkt tot en met het jaar 1947. Eind 2023 zijn we begonnen met het indiceren van geboorteakten tot en met 1922. Geboorteakten zijn na 100 jaar openbaar, huwelijksakten na 75 jaar en overlijdensakten na 50 jaar. Het uiteindelijke doel is dat op openbaarheidsdag elk jaar (de eerste dag van het nieuwe jaar) alle openbare akten van de burgerlijke stand voorzien zijn van de juiste metadata en online beschikbaar zijn.  

Op sociale media zagen we een stijging in het bereik en het aantal volgers, dit is te zien op zowel Facebook, Instagram als LinkedIn (zie tabel). Het medium X (voorheen Twitter) is in het aantal volgers gedaald. Dit past bij de wereldwijde daling van het aantal gebruikers en de afname van de populariteit van het medium. Ook zijn we als Drents Archief X minder gaan gebruiken.  
 
In 2023 stonden er een aantal vaste wekelijkse rubrieken op onze contentkalender: (verdwenen) beroepen, #collectievissen, hunebedden uit de collectie Van Giffen en 100 jaar film in Drenthe waarbij de afgelopen tien decennia aan bod kwamen. Collectievissen bleek onverminderd populair en ook de verhalen over de hunebedden vielen in de smaak. Beroepen konden rekenen op interessante discussies en vele volgers kregen nostalgische gevoelens bij het zien van oude filmbeelden. Dit jaar hadden we wederom een post met een bereik van meer dan 100.000. De weekfilm over de boerin uit Kolderveen in de jaren 70, uitgezonden op 19 augustus, behaalde een bereik van 138.000 personen op Facebook en een betrokkenheid (opmerkingen, deelacties, klikken) van 1.300. 
 
In onze film van de week maakten we een reis door de tijd: van de oudste films uit de jaren 20 tot recentere beelden uit de jaren 90. De films werden wekelijks gedeeld op de social mediakanalen van het Dagblad van het Noorden. Ook vertoonde RTV Drenthe op maandagavond een langere versie van deze film. Wekelijks zijn medewerkers van het Drents Archief te horen in het Radio Drenthe-programma Koffie en Keuvelen (elke woensdag om 11.40 uur). Elke keer komt een historisch onderwerp aan de orde en worden samen met luisteraars herinneringen opgehaald. Zowel RTV Drenthe als het Dagblad van het Noorden wisten het Drents Archief goed te vinden, ze besteedden uitgebreid aandacht aan onderwerpen als Openbaarheidsdag en de Maand van de Drentse Familiegeschiedenis. We traden ook enkele keren op als deskundige, bijvoorbeeld voor een uitlegvideo over het ontstaan van het wapen van Drenthe.  

In landelijke media is het Drents Archief op diverse momenten vertegenwoordigd geweest. Vroege Vogels heeft archiefbeelden opgevraagd die te zien waren op NPO2. Er zijn opnames geweest voor Verborgen Verleden (NPO2) en meerdere opnames voor het programma De Erfgenaam. In het kader van de Maand van de Geschiedenis werd onze archivaris geïnterviewd op NPO Radio 1. 
 
De online nieuwsbrief wordt goed gelezen. Van alle abonnees opent gemiddeld 50% de nieuwsbrief. Dit ligt 8% hoger dan het landelijk gemiddelde van de B2C mailings in de cultuursector. Dit geeft aan dat de lezer een trouw publiek is. Ook merken we dat aankondigingen van publieksactiviteiten na het versturen van de nieuwsbrief meteen leiden tot een toename van het aantal aanmeldingen.   

Op het gebied van individuele dienstverlening vond in 2023 op alle onderdelen een groei plaats ten opzichte van 2022. In 2022 hadden we deels nog te maken met een lockdown door corona. Bezoekers weten ons weer steeds beter te vinden. Er kwamen meer bezoekers in de Digilounge (+53%), meer mensen deden archiefonderzoek (+25%), er werden meer archiefstukken aangevraagd via de studiezaal (+7%) en meer inlichtingen (+36%) zijn verstrekt. 

Ook in 2023 organiseerden we diverse wekelijkse helpdesks over onder andere de Tweede Wereldoorlog, Bewoningsgeschiedenis en Kadaster. Deze terugkerende helpdesks werden goed bezocht. 

Aan de bibliotheek zijn het afgelopen jaar 664 nieuwe boeken toegevoegd. Het aantal uitleningen was 893, waarvan 543 voor het Interbibliothecair Leenverkeer (IBL). In 2022 is gestart met een restauratieproject van oude drukken uit onze bibliotheek. Hiervoor ontvingen we subsidie van de stichting Boek en Wurm. In 2023 zijn hiervan zestig boeken gerestaureerd, waaronder ook een zeventiende-eeuwse atlas.  

In de top 10 van de meest aangevraagde archiefstukken staan de bouwdossiers van de gemeente Assen boven aan de lijst. Deze bouwdossiers worden opgevraagd door particulieren, makelaars en aannemers in verband met (ver)bouw of aankoop van een woning. Opvallend is dat het archief van de voetbalvereniging van Achilles ‘94 in de top 10 staat. Dit komt doordat dit archief veelvuldig is geraadpleegd door een student voor zijn scriptie.  

Het aantal leerlingen dat het Drents Archief bezoekt blijft achter bij het verwachte aantal voor dit jaar. Na de coronatijd is het aantal leerlingen nog niet weer terug op het niveau van voor 2020. In totaal hebben in 2023 2.403 leerlingen deelgenomen aan één van onze educatieprogramma's. Om basisscholen enthousiast te maken en te informeren over onze (vernieuwde) programma’s hebben we eind augustus alle vestigingen van scholen in Drenthe een mailing over het aanbod van het Drents Archief gestuurd.  

Via het project Culturele Mobiliteit van K&C kregen 995 leerlingen de mogelijkheid om het Drents Archief te bezoeken. Voor het lesprogramma over de middeleeuwen gingen de leerlingen in Assen, Eelde, Zuidlaren of Vries op pad om zo meer te leren over hun dorp/stad en de middeleeuwen. Dit lesprogramma maakt onderdeel uit van het Cultuurmenu van het ICO en in heel 2023 hebben 617 leerlingen hieraan deelgenomen. 

Het programma Oorlogsdagboek van Drenthe heeft in 2023 technische updates en vernieuwde instructies gehad zodat deze vanaf 2024 weer volop te boeken is.  

In 2023 is gestart met de voorbereiding van de verbouwing van de educatieruimte. We deden onder andere bij Het Utrechts Archief inspiratie op en begonnen aan de planvorming voor deze ruimte. Ook de ontwikkeling en het opzetten van nieuwe educatieprogramma’s hoort daarbij, zoals het lesprogramma van het project Drentse Soldaten in de Grande Armée en een nieuw programma over de Molukse geschiedenis. Er is in samenwerking met het Huus van de Taol gewerkt aan een lesprogramma over verdwenen Drentse woorden en uitdrukkingen. 

Dag van de Drentse Familiegeschiedenis 
In januari kon voor het eerst sinds de coronapandemie weer een Dag van de Drentse Familiegeschiedenis georganiseerd worden. Er is gekozen voor een andere opzet, die kwaliteit van activiteiten en bezoekers boven kwantiteit stelde. Bezoekers konden zich vooraf aanmelden voor de lezingen, workshops en rondleidingen. Vrijwel alle activiteiten waren volgeboekt. Het resulteerde in bijna tweehonderd zeer geïnteresseerde bezoekers voor het thema Mijn familie tijdens WOII.  

Gekleurd Grijs 
In het kader van Gekleurd Grijs hebben we twee films geprogrammeerd, die voorzien werden van live-commentaar. De film over Assen in de jaren 50 en 60 organiseerden we samen met de Asser Historische Vereniging, de film De Gouden Jaren werd van live-commentaar voorzien door RTV Drenthe-coryfeeën Rinus Bouwmeester en Roelof Pieters.  

200 jaar Veenhuizen 
We leverden een bijdrage aan 200 jaar Veenhuizen. Twee collega's hielpen in april bezoekers van het Nationaal Gevangenismuseum op locatie met het zoeken naar hun voorouders in de archieven van de Maatschappij van Weldadigheid.  
 
Vrouwenmars 
Zestig wandelaars van de Vrouwenmars, een herdenkingstocht voor meer dan honderd vrouwelijke verzetsstrijders, bezochten het Drents Archief als finishplaats op zaterdag 8 april. Naast het nuttigen van een kopje koffie of thee, konden de lopers bijkomen in onze Studio. Hier draaide de film over de Tweede Wereldoorlog in Drenthe.  
 
Tweede Wereldoorlog 
Eind april en begin mei stonden in het teken van activiteiten rondom herdenken en herinneren van de Tweede Wereldoorlog. Voor het eerst werd in Meppel ook een Actie Niet Weggooien! georganiseerd, waarbij onze archivaris een adviserende rol vervulde. De Actie Niet Weggooien! in Assen organiseerden we in samenwerking met het Drents Museum. Het leverde enkele bijzondere aanwinsten op. Veel belangstelling was er voor de activiteiten die we in het kader van Open Joodse Huizen|Huizen van Verzet organiseerden. Bij de VVV in de Marktstraat konden de deelnemers luisteren naar het verhaal over de familie Stern. Bij de Burgemeester Jollesstraat 14 werd het verhaal van de Joodse jongen Benno ter Berg verteld, naar aanleiding van zijn recent gepubliceerde herinneringen, een samenwerkingsproject van de Asser Historische Reeks, uitgeverij Van Gorcum en het Drents Archief. Daarnaast waren er rondwandelingen door Joods Assen en de documentaire Mien Oorlog in de Studio. We ondersteunden museum De Duikelaar met de organisatie van Open Joodse Huizen in Nieuwlande. 
 
Bersama Sama 
Op 18 juni ontvingen we zo'n vijftig bezoekers die op zoek gingen naar hun Molukse en Nederlandse roots tijdens Bersama Sama, een activiteit die we samen met het Drents Museum organiseerden. Daar was in die periode de expositie Menyala te zien, over de geschiedenis van de Molukkers in Drenthe.  
 
TT-film 
De film tijdens de TT-week werd goed bezocht. We draaiden de film over de TT van 1954. In 1954 werd voor het laatste jaar het parcours van 16,5 kilometer lang ten zuiden van Assen gebruikt. De coureurs scheurden nog langs grazende koeien en paarden. Een jaar later reden de motoren voor het eerst op het geheel vernieuwde parcours van 7,7 kilometer. 

Preuvenement 
Het Drents Archief was beide dagen van het Preuvenement in Assen aanwezig met een stand. Bezoekers konden een quiz doen over de geschiedenis van Assen. Dat leverde veel reacties en  nieuwe nieuwsbrief-abonnees op.

Open Monumentendag 
Open Monumentendag Assen, waarin het Drents Archief participeert, koos dit jaar als locatie het kazerneterrein. Daar vonden rondleidingen plaats en was een tentoonstelling rondom de geschiedenis van de markante kazernegebouwen. Meer dan 1600 bezoekers kwamen langs om een kijkje te nemen. 

Vincent van Gogh  
Op 11 september was het exact 140 jaar geleden dat Vincent van Gogh met de trein vanuit Den Haag aankwam op het station in Hoogeveen. Naar aanleiding van dit jubileum was er (net als in het Drents Museum) in het Drents Archief aandacht voor de wereldberoemde kunstschilder. In een speciale foto- en webexpositie was het Drenthe van eind 19e eeuw te zien. Ook deed het Drents Archief mee aan de Van Gogh City Experience, een wandelroute door de stad. Kunstenaars van nu lieten zich inspireren door Van Goghs werk. Kunstenares Heidi van Duuren maakte speciaal hiervoor een eigen interpretatie van het kerkje van Zweeloo en schilderde deze op onze entree. 

Maand van de Geschiedenis – Eureka! 
Tijdens deze maand organiseerden we samen met erfgoedinstellingen in de hele provincie activiteiten over wetenschappers, uitvinders, vrije geesten en andere opmerkelijke Drenten. Het thema van dit jaar was namelijk Eureka!. We trapten af met een theatrale voorstelling in het Hunebedcentrum. Andere activiteiten waren onder meer een lezing van Wim Daniëls over de dove wereldfietser Albert Sutherland Royaards (met tolk Nederlandse Gebarentaal), de geschiedenisquiz in het Dagblad van het Noorden, rondleidingen in de radiotelescoop in Dwingeloo en we gingen met bezoekers op zoek naar voorouders in de Koloniën van Weldadigheid in het Gevangenismuseum Veenhuizen. Ook publiceerden we twee keer per week een blog over een uitvinder en uitvindingen (uit de prehistorie of van recenter datum) op onze website. Dat deden we in samenwerking met het Hunebedcentrum. 
 
Oktober Kindermaand 
Een weeskind in Veenhuizen was dit jaar ons thema van Oktober Kindermaand. De kinderen werden ontvangen door de weesmoeder die ze inschreef in het wezenregister. Aan de hand van het opdrachtenboekje leerden ze onder meer weven, net als de weeskinderen in de 19de eeuw. Tot slot werd hun ontslagbrief ondertekend, en mochten ze het weeshuis weer verlaten. 

Opa- en Omadagen 
In de herfstvakantie stonden de Opa- en Omadagen in het teken van Vincent van Gogh en zijn verblijf in Drenthe. De activiteiten in het Drents Museum en het Drents Archief vulden elkaar prachtig aan. Zo'n 380 (groot)ouders en kinderen ontdekten van alles over de reis die Van Gogh door Drenthe maakte.  

Kerstfilm Het dierenpark van mijn vader 
In de kerstvakantie draaide in de Studio van het Drents Archief de documentaire Het dierenpark van mijn vader, gemaakt door RTV Drenthe. Jan Oosting, zoon van de oprichter van de dierentuin in Emmen, groeide op tussen de olifanten, giraffes en andere dieren. Op woensdag 27 en donderdag 28 december kwam een aantal mensen naar onze Studio om te genieten van deze nostalgische beelden. 

Badan Persatuan 
Dit verslagjaar is begonnen met het inventariseren van het archief van de Molukse eenheidspartij Badan Persatuan en haar voorganger Badan Perwakilan (1950 – ca. 2015). Badan Persatuan kwam op voor de belangen van de Molukse samenleving in Nederland en steunde de Republiek der Zuid-Molukken. Omdat het archief volgens het plan van aanpak tevens in het Maleis dient te worden opgesteld, is een gekwalificeerd oud-medewerker van de afdeling DIV bij de gemeente Assen aangetrokken. Zij heeft een Molukse achtergrond en kennis van het Maleis. Het archief omvat twintig meter en het inventarisatieonderdeel loopt tot eind februari 2024, vervolgens worden de andere projectonderdelen opgepakt. 

Verhalen uit de Koloniën – Archief Wil Schackmann  
Dit project kwam moeizaam op gang, maar nam een vlucht na de zomervakantie. De versnelling kwam tot stand doordat we in oktober een Erfgoedstarter konden toevoegen aan dit project. Dankzij een subsidie van het Mondriaanfonds konden we deze Erfgoedstarter aannemen voor een periode van elf maanden, waarin hij zich onder andere zal bezighouden met dit specifieke project.  

In het kader van dit project organiseerden we op 14 oktober 2023 een publieksevenement in het Nationaal Gevangenismuseum in Veenhuizen. De zoektocht naar voorouders in de Koloniën van Weldadigheid via de website allekolonisten.nl was die dag dermate populair dat er zelfs een wachtrij ontstond.  

Om de verhalen uit de Koloniën blijvend te bewaren is eind 2023 een start gemaakt met het opnemen van de podcast Arme familie, rijke geschiedenis. Deze podcast vertelt de verschillende familieverhalen tijdens en na de periode van de Maatschappij van Weldadigheid en heeft als doel geïnteresseerden te inspireren zelf onderzoek te doen naar hun voorouders.

Geheugenvandrenthe.nl 
Sinds de lancering van geheugenvandrenthe.nl in 2016 is voortdurend gewerkt aan uitbreiding van de informatie op dit platform. In de verslagperiode is samen met de Drentse Historische Vereniging (DHV) gewerkt aan planvorming voor digitalisering van de tijdschriften van historische verenigingen in Drenthe en plaatsing op geheugenvandrenthe.nl. Daarvoor is in 2023 een nieuwe softwareoplossing geselecteerd: Erfgoednet 3.0 van Picturae. Er is een bijeenkomst voor alle historische verenigingen in Drenthe georganiseerd waar het product gepresenteerd en toegelicht werd. Naast het toevoegen van tijdschriften van deze historische verenigingen is eveneens besloten ook de huidige informatie van geheugenvandrenthe.nl over te brengen naar de nieuwe oplossing.  

Drentse Soldaten in de Grande Armée 
Met het project Drentse soldaten in de Grande Armée willen we de geschiedenis zichtbaar maken van de Drentse soldaten die dienden in het Franse leger van keizer Napoleon in de periode 1812-1814. Dit doen we in de vorm van een documentaire, een educatief programma, een historische uitgave geschreven door hoogleraar Geschiedenis en politiek van Rusland, Hans van Koningsbrugge en een slotsymposium. Daarnaast bekijken we de mogelijkheid van een (online) expositie. In het verslagjaar zijn filmopnames gemaakt, er is gewerkt aan de uitgave en het educatieprogramma. Het project is een samenwerking tussen Garage TDI, het Nederland-Rusland centrum, Chronoscoop film en het Drents Archief. Daarnaast betrekken wij het Franse Musée de l’Armée en het Nederlandse Nationaal Militair Museum in dit project.